Gründaren om skugge-AI: alle gjer det, ingen snakkar om det

Rickard Eriksson er mannen som i 1996 bygde det som blei LunarStorm, verdas første sosiale medium, med millionar av brukarar lenge før Facebook fanst. Sidan den gongen har han og føretaket hans gjeve fart til AI-utviklinga hos meir enn 7 000 skandinaviske føretak og offentlege verksemder, og sett på nært hald kva som skjer når teknologien kjem før reglane.

I dag driv han Skräddarsydd AB i Varberg og er gründaren bak EuroWork. Vi sette oss ned og snakka om kvifor han bygde ein AI-arbeidsplass for europeiske verksemder, og kvifor han meiner den viktigaste funksjonen er den som viser kva eit svar kostar.

Du seier at skugge-AI er det verkelege problemet. Kva meiner du?

— At det allereie blir brukt. På kvar arbeidsplass eg besøkjer, er det nokon som limer inn eit utkast i ChatGPT for å få det finare. Ofte fleire. Dei gjer det på den private innlogginga si, for det var den dei hadde, og dei gjer det fordi dei vil få unna jobben sin. Det er ikkje ulydnad, det er ambisjon.

Problemet er at ingen veit kva som gjekk ut. Og når ingen veit kva som gjekk ut, kan ingen svare på spørsmålet når det kjem.

Kven stiller spørsmålet?

— Før eller sidan nokon annan enn deg. Ein kunde som lurar på kvar opplysningane deira blei av. Ein revisor. Ein verneombod. Eller ein journalist, viss ein er uheldig. Og då er det ikkje medarbeidaren som skal svare, det er leiinga. Å svare «vi har ein policy» er ikkje nok viss policyn er eit dokument som ingen har lese og ingenting hindrar.

Men dei fleste har vel likevel ei eller anna regel?

— Mange har ein regel som seier nei. Det er det dårlegaste alternativet, for då held bruken fram, men ho blir usynleg. Ein har flytta problemet frå å vere uhandsama til å vere uhandsama og løynd.

Eg såg det tydeleg på ein stad der dei hadde forbode AI heilt. Alle brukte det likevel. Skilnaden var at no gjorde dei det på mobilen i staden for på jobb-PC-en, så det ikkje skulle synast. Ein hadde klart å gjere det både like risikabelt og vanskelegare å sjå.

Og jobb og privatliv blandast?

— Ja, og det er den delen folk undervurderer. Når nokon bruker den private kontoen sin, ligg arbeidsmaterialet i ein konto arbeidsgivaren ikkje eig. Personen byter jobb, og materialet følgjer med. Personen mistar passordet sitt, og ingen kan få tak i noko. Og i historikken ligg både tilbodet til kunden og spørsmålet om barnets skuleval, i same tråd, hos ein leverandør på andre sida av Atlanterhavet.

Det er ikkje vond vilje frå nokon. Det er berre det som skjer når ein ikkje gir folk eit verktøy som er deira arbeidsverktøy.

Så EuroWork er alternativet?

— EuroWork er eit forsøk på å gjere det lovlege alternativet til det som er enklast. Det er heile ideen. Viss den sikre måten er meir kronglete enn den usikre, taper den sikre kvar gong, i kvar organisasjon, uavhengig av kva sjefen sa på eit møte.

Kva er det konkret som skal gjere det enklare?

— At det ser ut som det folk allereie er vane med. Ein skriv eit spørsmål, ein får eit svar. Ingen skal trenge å gå på kurs for å kome i gang. Skilnaden ligg rundt: Svara blir handsama i Europa som standard, innhaldet blir aldri brukt til å trene ein modell, og det står under kvart svar så ein slipper å leite i ein avtale.

Og kostnaden?

— Den er min personlege kjepphest. Ingen andre viser kva eit svar kostar. Du kjøper ein lisens, og så er det stille, og først månaden etter ser økonomiavdelinga ein klumpsum.

Hos oss står prisen før du sender spørsmålet. Eit balansert svar frå ein europeisk modell kostar nokre få øre. Vel du ein amerikansk toppmodell, kostar same spørsmål førti-fire øre. Det er ikkje feil å velje den dyre, nokre gonger er den verd det, men du skal få vite det før og ikkje etter.

Kvifor bryr du deg så mykje om akkurat den detaljen?

— Fordi det er den ærlege versjonen av kva ein sel. Alle seier at dei er gjennomsiktige. Svært få viser eit tal som kan brukast mot dei. Eg vil at ein økonomisjef skal kunne sitje med tenesta vår og rekne, ikkje gjette.

De byggjer òg eit agentnivå. Er ikkje det motsett av kontroll?

— Det var akkurat det eg var redd for. Difor er standardinnstillinga at AI-en spør før den gjer noko. Du gir eit mål, den foreslår ein plan i steg, og du godkjenner eitt steg om gongen og ser kva verktøy som skal brukast og kvifor. Alt hamnar i revisjonsloggen.

Eg trur den brytaren er heile skilnaden mellom at ein kommune får bruke agentar og at ho ikkje får det. Evna finst hos alle no. Det som manglar, er provet på kven som sa ja.

Kva er vanskelegast med å byggje dette?

— Å la vere. Kvar veke er det ti ting til som kunne vore bygde, og ni av dei gjer produktet dårlegare fordi dei gjer det vanskelegare å forstå. Den som legg til alt, endar opp med noko som krev ein konsulent for å kome i gang, og då har ein bygd akkurat det ein ville erstatte.

Kva håpar du at nokon seier om eitt år?

— At dei slutta å fundere på det. At spørsmålet «får eg bruke AI til dette?» ikkje lenger blir stilt på arbeidsplassen deira, fordi svaret synest i verktøyet medan ein jobbar. Og at økonomisjefen veit kva det kosta, på øret.

Gje meg noko konkret. Kva gjer folk med det, ein heilt vanleg tysdag?

— Det morosame er at svaret sjeldan er det ein trur. Alle gissar på «skrive tekstar». Det som faktisk sparar mest tid, er å sleppe å lese. Du får ein årsrapport på tre hundre sider, du seier kven du er, og du får tilbake det som gjeld akkurat din rolle. Eller ei tilbodsførespurnad: legg ved ho saman med kva de har levert tidlegare og spør rett ut om det er verd tre dagars arbeid. Vi prøvde det med eit underlag som medvite ikkje oppfylte to av skal-krava, og svaret peika ut akkurat dei.

— Så har vi avtalefallet. To versjonar av same kjøpsavtale, der motparten har fjerna ein bisetnad om personalansvar og korta ned garantitida. Begge kom tilbake. Den slags endring glir auget forbi ved gjennomlesing klokka sju på kvelden.

Og det der med å fotografere ting?

— Det er funksjonen folk ler av først og bruker mest etterpå. Fotograf tavla etter møtet, be om ein prosjektplan med ansvarlege. Fotograf eit handskrive dokument frå 1897, få det tolka med dei usikre orda merkte. Fotograf ein manual på finsk. Det høyrest ut som ein leikegreie før du står i eit lager med ein dings du ikkje veit namnet på og derfor ikkje kan søkje etter.

Kva er den vanlegaste vonbrotet?

— At folk ber om tal utan å gi noko materiale. Då kan modellen finne på ein kjelde som høyrest heilt truverdig ut. Vi prøvde å be om motargument til ein debattartikkel, og svaret bygde på ein rapport som ikkje finst. Resonnementet var brukbart, tala var oppdikta.

— Difor seier eg alltid det same: gje den eit dokument. Med materiale blir tala rette. Utan materiale er det ein velformulert gjetting. Det gjeld all AI, ikkje berre EuroWork, men vi er pliktige til å seie det høgt i staden for å la folk oppdage det på eit nemndemøte.

Siste spørsmål: kva skal den som les dette gjere i dag?

— Spør kollegaene dine kva dei faktisk bruker. Ikkje i eit formelt samanheng, berre spør. Svaret er vanlegvis meir enn ein trudde, og det er alltid betre å vite det sjølv enn å få vite det av nokon andre.

---

Om Rickard Eriksson

Skapte i 1996 det som blei LunarStorm, verdas første sosiale medium, med millionar av brukarar fleire år før Facebook starta. Har saman med føretaket sitt utdanna og utvikla AI-bruk hos meir enn 7 000 skandinaviske føretak og offentlege verksemder. Driv i dag Skräddarsydd AB i Varberg og er grunnleggjar av EuroWork.

Same prinsipp då som no: teknologi som vanlege folk faktisk bruker, og gleder seg til å opne kvar morgon. Føretaket bak LunarStorm heitte LunarWorks. Dette bygget heiter EuroWork.

Kontakt: rickard@eurowork.ai.