Gölge AI Hakkında Temel Bilgiler: Herkes Gör, Kimse Konuşmuyor

Rickard Eriksson, 1996 yılında dünyanın ilk sosyal medyası olan LunarStorm’u, Facebook’tan yıllar önce milyonlarca kullanıcıya ulaştıran isim. O günden bu yana, şirketiyle birlikte 7.000’den fazla İskandinav şirketi ve kamu kurumunda AI gelişimini hızlandırdı. Teknolojinin kurallardan önce geldiği durumları yakından gözlemledi.

Bugün Varberg’de Skräddarsydd AB’yi yönetiyor ve EuroWork’ün kurucusu. Neden Avrupa’daki işletmeler için bir AI çalışma alanı oluşturduğunu ve en önemli özelliğin bir yanıtın maliyetini göstermesi olduğunu konuştuk.

Gölge AI’nın gerçek sorun olduğunu söylüyorsun. Ne demek istiyorsun?

— Zaten kullanılıyor. Ziyaret ettiğim her iş yerinde, bir taslağı ChatGPT’ye yapıştırıp daha düzgün hale getiren biri mutlaka var. Genellikle birden fazla kişi. Bunu kendi hesaplarıyla yapıyorlar, çünkü ellerinde o vardı, ve işlerini yetiştirmek istiyorlar. İtaatsizlik değil, hırs.

Sorun, neyin dışarı çıktığının bilinmemesi. Ve neyin dışarı çıktığı bilinmediğinde, soru geldiğinde kimse yanıt veremez.

Soruyu kim soruyor?

— Er ya da geç senden başkası. Müşteri, verilerinin nereye gittiğini merak ediyor. Bir denetçi. Bir iş güvenliği temsilcisi. Ya da şanssızsanız, bir gazeteci. Ve o zaman yanıtlaması gereken çalışan değil, yönetimdir. "Bir politikamız var" demek yetmez, eğer politika kimsenin okumadığı bir belgeyse ve hiçbir şey engellemiyorsa.

Ama çoğunun bir kuralı vardır herhalde?

— Birçoğunun "hayır" diyen bir kuralı var. Bu en kötü seçenek, çünkü kullanım devam eder ama görünmez hale gelir. Sorun, yönetilemez durumdan yönetilemez ve gizli duruma taşınmış olur.

Bunu net bir şekilde bir yerde gördüm: AI tamamen yasaklanmıştı. Yine de herkes kullanıyordu. Tek fark, artık bunu iş bilgisayarında değil, telefonda yapıyorlardı ki görünmesin. Hem aynı derecede riskli hem de görmesi daha zor hale getirmeyi başarmışlardı.

İş ve özel hayat karışıyor mu?

— Evet, ve insanlar bu kısmı hafife alıyor. Biri kendi hesabını kullandığında, iş materyali işverenin sahip olmadığı bir hesapta bulunuyor. Kişi iş değiştirirse, materyal de onunla birlikte gider. Kişi şifresini kaybederse, kimse hiçbir şeye erişemez. Ve geçmişte, hem müşteriye sunulan teklif hem de çocuğun okul seçimi sorusu, aynı konuşma dizisinde, Atlantik’in ötesindeki bir sağlayıcıda duruyor.

Kimsenin kötü niyeti yok. Sadece insanlara iş aracı olarak kullanabilecekleri bir araç vermediğinizde olan şey bu.

Peki EuroWork bir alternatif mi?

— EuroWork, yasal olanın en kolay yol olmasını sağlamaya çalışıyor. Tüm fikir bu. Güvenli yol, güvensiz yoldan daha karmaşıksa, güvenli yol her zaman, her kuruluşta kaybeder, yöneticinin toplantıda ne dediğinin önemi olmaz.

Somut olarak neyin daha kolay hale getirilmesi gerekiyor?

— İnsanların zaten alışkın olduğu bir şeye benzemesi. Bir soru yazarsın, bir yanıt alırsın. Başlamak için bir kursa gitmene gerek yok. Fark, çevresinde: yanıtlar standart olarak Avrupa’da işlenir, içerik hiçbir modeli eğitmek için kullanılmaz ve her yanıtın altında yazar, böylece sözleşmede araman gerekmez.

Peki maliyet?

— Bu benim kişisel takıntım. Başka kimse bir yanıtın ne kadara mal olduğunu göstermiyor. Bir lisans satın alırsın, sonra sessizlik olur ve ancak ertesi ay muhasebe departmanı toplu bir tutar görür.

Bizde, soruyu göndermeden önce fiyat görünür. Avrupa modelinden dengeli bir yanıt birkaç kuruşa mal olur. Amerikan bir üst modeli seçersen, aynı soru kırk dört kuruşa çıkar. Pahalı olanı seçmek yanlış değil, bazen buna değer, ama bunu sonra değil, önce bilmelisin.

Neden bu detaya bu kadar önem veriyorsun?

— Çünkü bu, satılan şeyin dürüst versiyonu. Herkes şeffaf olduklarını söylüyor. Çok azı kendilerine karşı kullanılabilecek bir sayı gösteriyor. Bir finans müdürünün bizim hizmetimizle hesap yapabilmesini, tahmin yürütmemesini istiyorum.

Bir de ajan modu inşa ediyorsunuz. Bu kontrolün tam tersi değil mi?

— Tam olarak bundan korkuyordum. Bu yüzden varsayılan ayar, AI’nın bir şey yapmadan önce sorması. Bir hedef verirsin, o bir adım planı önerir ve sen her adımı tek tek onaylar, hangi aracın kullanılacağını ve nedenini görürsün. Her şey denetim günlüğüne kaydedilir.

O geçiş düğmesinin, bir belediyenin ajanları kullanıp kullanamayacağı arasındaki tüm fark olduğuna inanıyorum. Yetenek şimdi herkeste var. Eksik olan, kimin evet dediğinin kanıtı.

Bunu inşa etmenin en zor yanı ne?

— Vazgeçmek. Her hafta inşa edilebilecek on şey var ve bunların dokuzu ürünü daha kötü hale getiriyor çünkü anlamayı zorlaştırıyor. Her şeyi ekleyen, sonunda başlamak için bir danışmana ihtiyaç duyulan bir şey inşa eder ve bu tam olarak değiştirmek istediğimiz şey olur.

Bir yıl sonra birinin ne demesini umuyorsun?

— Artık düşünmediklerini. "Bunu AI ile yapabilir miyim?" sorusunun artık iş yerlerinde sorulmamasını, çünkü yanıtın aracın içinde, çalışırken göründüğünü. Ve finans müdürünün maliyeti, kuruşu kuruşuna bildiğini.

Somut bir örnek ver. İnsanlar bunu normal bir salı günü ne için kullanıyor?

— En eğlenceli yanı, yanıtın nadiren tahmin ettiğiniz şey olması. Herkes "metin yazmak" diye tahmin ediyor. Aslında en çok zaman kazandıran, okumamak. Üç yüz sayfalık bir yıllık raporunuz var, kim olduğunuzu söylersiniz ve sadece sizin rolünüzle ilgili olanı geri alırsınız. Ya da ihale teklifi: bunu önceki teslimatlarınızla birlikte ekleyin ve üç günlük çalışmaya değer olup olmadığını doğrudan sorun. Bilerek iki zorunlu kriteri karşılamayan bir belgeyle denedik ve yanıt tam olarak onları işaret etti.

— Sonra sözleşme durumu var. Aynı satın alma sözleşmesinin iki versiyonu, karşı taraf personel sorumluluğu hakkında bir yan cümleyi çıkarmış ve garanti süresini kısaltmış. İkisi de geri geldi. Bu tür değişiklikler, akşam yedide gözden kaçabilir.

Peki şeyleri fotoğraflamakla ilgili olan?

— Bu, insanların önce güldüğü, sonra en çok kullandığı özellik. Toplantıdan sonra beyaz tahtanın fotoğrafını çekin, sorumlularla birlikte bir proje planı isteyin. 1897’den kalma el yazısı bir belgeyi fotoğraflayın, belirsiz kelimeler işaretlenmiş şekilde çevirisini alın. Fince bir kılavuzu fotoğraflayın. Depoda, adını bilmediğiniz ve bu yüzden arayamadığınız bir aletle durana kadar bir oyuncak gibi görünür.

En yaygın hayal kırıklığı ne?

— İnsanlar materyal vermeden sayı istiyor. O zaman model, tamamen inandırıcı görünen bir kaynak uydurabilir. Bir tartışma makalesine karşı argüman istemeyi denedik ve yanıt var olmayan bir rapora dayanıyordu. Mantık kullanışlıydı, sayılar uydurmaydı.

— Bu yüzden her zaman aynı şeyi söylüyorum: ona bir belge verin. Materyal olduğunda sayılar doğru olur. Materyal olmadan, iyi ifade edilmiş bir tahmin olur. Bu EuroWork’un bir eksikliği değil, tüm AI için geçerli, ama bizim bunu yüksek sesle söylememiz gerek, insanların bir kurul toplantısında keşfetmesine izin vermek yerine.

Son soru: Bunu okuyan bugün ne yapmalı?

— Meslektaşlarına gerçekte ne kullandıklarını sor. Resmi bir ortamda değil, sadece sor. Yanıt genellikle düşündüğünden daha fazla olur ve bunu başkasından öğrenmektense kendin bilmek her zaman daha iyidir.

---

Rickard Eriksson Hakkında

1996 yılında, Facebook’tan yıllar önce milyonlarca kullanıcıya ulaşan dünyanın ilk sosyal medyası LunarStorm’u yarattı. Şirketiyle birlikte 7.000’den fazla İskandinav şirketi ve kamu kurumunda AI kullanımını eğitti ve geliştirdi. Bugün Varberg’de Skräddarsydd AB’yi yönetiyor ve EuroWork’ün kurucusu.

O zaman da şimdi de prensip aynı: sıradan insanların gerçekten kullandığı ve her sabah açmayı dört gözle beklediği teknoloji. LunarStorm’un arkasındaki şirketin adı LunarWorks’ti. Bu yapı EuroWork adını taşıyor.

rickard@eurowork.ai adresinden ulaşılabilir.